Always One More Try!

۸۸۲۶۰۰۱۶ - ۰۲۱

​​​​​​​​​​​​​​idea@algocom.net

تهران، بلوار مرزداران

فروشگاه تجهیزات مخابراتی

شرکت خوارزم ارتباط خاورمیانه

۰
EN

معمای متوشالح؛ ستاره‌ای که ظاهراً از کیهان قدیمی‌تر است

در فاصله‌ی ۱۹۰ سال نوری از زمین، ستاره‌ای وجود دارد که براساس تمام مشاهدات، از جهان ۱۳٫۸ میلیارد ساله سن بیشتری دارد؛ اما چگونه چنین چیزی امکان‌پذیر است؟

سال ۲۰۰۰، دانشمندان به داده‌های مربوط به جرمی آسمانی نگاه انداختند که فکر می‌کردند قدیمی‌ترین ستاره در جهان است. آن‌ها ازطریق ماهواره‌ی هیپارکوس آژانس فضایی اروپا مشاهداتی انجام دادند و برآورد کردند که ستاره‌ی HD140283 یا متوشالح قدمت خیره‌کننده‌ی ۱۶ میلیارد سال را دارد.

چنین عددی برای دانشمندان گیج‌کننده بود؛‌ زیرا سن جهان که براساس مشاهدات از تابش زمینه کیهانی تعیین شده، ۱۳٫۸ میلیارد سال است. بنابراین چگونه یک ستاره می‌تواند قدیمی‌تر از جهان باشد؟ هاوارد باند، اخترشناس در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا می‌گوید: «این یک تناقض جدی بود.» درنتیجه باند و همکارانش به‌دنبال کشف حقیقت و آزمودن درستی عدد رفتند. نتیجه‌ی پژوهش آن‌ها به همان اندازه گیج‌کننده بود.»

اخترشناسان بیش از صد سال پیش شروع به رصد متوشالح کردند. (متوشالح نام یکی از اساطیر سامی است که گفته می‌شود با ۹۶۹ سال سن، طولانی‌ترین عمر را در بین شخصیت‌های کتاب مقدس داشت.) این ستاره‌ی عجیب در فاصله‌ی تقریباً ۱۹۰ سال نوری از زمین در صورت فلکی ترازو قرار دارد و با سرعت ۱٫۳ میلیون کیلومتر بر ساعت در آسمان حرکت می‌کند.

به وضوح معلوم بود که متوشالح ستاره‌ای باستانی است. این ستاره‌ی زیرغول فقیر از فلز، عمدتا از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده و حاوی آهن بسیار کمی است چنین ترکیبی بدان معنا است که ستاره باید زمانی به وجود آمده باشد که هلیوم و هیدروژن، عناصر غالب در جهان بودند و آهن هنوز فراگیر نبود. عناصر سنگین‌تر فقط زمانی پدیدار شدند که ستارگان عظیم آن‌ها را در هسته‌هایشان ایجاد کردند.

آیا متوشالح واقعا می‌تواند بیش از دو میلیارد سال قدیمی‌تر از محیط خود باشد؟ قطعاً چنین چیزی امکان‌پذیر نیست. یا ستاره قدیمی‌تر از جهان است یا جهان به آن اندازه که دانشمندان فکر می‌کنند جوان نیست یا شاید صرفاً سن‌سنجی‌ها به کلی اشتباه است.

بررسی سن متوشالح

نمایی از آسمان پیرامون ستاره‌ی باستانی متوشالح که با عنوان HD140283 مشخص شده است. تصویر در ۷ مارس ۲۰۱۳ منتشر شد.

معمایی به این بزرگی را نمی‌شد نادیده گرفت؛ درنتیجه باند و همکارانش تلاش کردند تا با مطالعه‌ی دقیق ۱۱ مجموعه از مشاهدات ثبت‌شده بین سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۱۱ از حقیقت پرده بردارند. این مشاهدات به‌وسیله‌ی حسگرهای نازک‌بین راهنمای تلسکوپ فضایی هابل که موقعیت، فاصله و انرژی خروجی ستارگان را تشخیص می‌دهند، انجام شده بود. دانشمندان با به‌دست‌آوردن اندازه‌گیری‌های اختلاف منظر، طیف‌سنجی و نورسنجی می‌توانند سن اجرام را بهتر تعیین کنند.

باند می‌گوید: «یکی از ابهامات در رابطه با سن HD140283، فاصله‌ی دقیق ستاره بود. تعیین فاصله‌ی صحیح مهم است؛ زیرا در این صورت بهتر می‌توانیم درخشندگی و سپس سن آن را تعیین کنیم (هرچه درخشندگی طبیعی بیشتر باشد، ستاره جوان‌تر است.) ما برای تعیین فاصله منتظر اثر اختلاف منظر بودیم؛ به این معنی که ستاره را در فاصله‌ی ۶ ماه رصد می‌کردیم تا به‌دنبال تغییر موقعیت آن دراثر حرکت مداری زمین باشیم.»

باند می‌افزاید در مدلسازی نظری ستارگان نظیر سرعت دقیق واکنش‌های هسته‌ای در هسته و اهمیت انتشار رو به پایین عناصر در لایه‌های بیرونی نیز ابهاماتی وجود داشت. درنتیجه آن‌ها روی این ایده کار کردند که هلیوم باقی‌مانده در اعماق بیشتری از هسته منتشر می‌شود و هیدروژن کمتری برای سوختن ازطریق همجوشی هسته‌ای باقی می‌گذارد. با مصرف سریع‌تر سوخت، سن کاهش می‌یابد.

باند می‌گوید: «عامل دیگری که از بین تمام عوامل اهمیت داشت، مقدار اکسیژن موجود در ستاره بود. نسبت اکسیژن به آهن در HD 140283 بالاتر از حد پیش‌بینی بود و ازآنجاکه اکسیژن برای چند میلیون سال در جهان فراوان نبود، این نسبت بالا از سن کمتر ستاره حکایت می‌کرد.»

درنتیجه‌ی پژوهش‌ها، باند و همکارانش سن HD 140283 را ۱۴٫۴۶ میلیارد سال برآورد کردند. عدد جدید به‌طرز چشمگیری کمتر از ۱۶ میلیارد سالی بود که قبلا ادعا می‌شد؛ اما همچنان از سن خود جهان بیشتر بود. از این جهت تلاش باند معما را حل نکرد و آن‌طور که به نظر می‌آید صرفاً تضمین کرد که متوشالح ستاره‌ای رازآلود باقی می‌ماند. بااین‌حال دانشمندان یک عدم قطعیت اضافی ۸۰۰ میلیون ساله ارائه کردند که به گفته‌ی باند، سن ستاره را با سن جهان سازگار می‌کرد. این دستاوردی بزرگ بود.

رابرت متیوس از دانشگاه استون در بیرمنگام بریتانیا می‌گوید: «مانند تمام برآوردهای اندازه‌گیری‌شده، تخمین سن متوشالح درمعرض خطای سیستماتیک و تصادفی قرار دارد. هم‌پوشانی در نمودارهای خطا احتمال برخورد با اندازه‌گیری‌ها از سن کیهان را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، بهترین برآورد از سن ستاره با سن به‌دست‌آمده از جهان [براساس تابش زمینه کیهانی] در تضاد است و این تضاد فقط با رساندن نمودارهای خطا به بالاترین حدشان حل‌شدنی است.»

اصلاحات بعدی موجب شد که سن متوشالح کمی بیشتر کاهش یابد. به‌عنوان مثال، مطالعه‌ای تکمیلی در سال ۲۰۱۴، سن ستاره را به ۱۴٫۲۷ میلیارد سال به‌روزرسانی کرد. باند می‌گوید: «دوباره اگر یک نفر تمام منابع عدم قطعیت را درنظر بگیرد (هم در اندازه‌گیری‌های مشاهده‌ای و هم مدلسازی‌های نظری) خطا تقریباً ۷۰۰ یا ۸۰۰ میلیون سال است و درنتیجه هیچ تضادی وجود ندارد؛ زیرا ۱۳٫۸ میلیارد سال درون نمودار خطای ستاره قرار دارد.»

علاوه‌براین، در مه ۲۰۲۱، گروهی دیگر از اخترشناسان بهترین برآوردها از سن و جرم متوشالح را اصلاح کردند. آن‌ها با مدلسازی چگونگی تغییر ستارگان درطول زمان، دریافتند که سن ستاره باید ۱۲ میلیارد سال باشد. این عدد همچنان نشان می‌دهد که HD 140283 به‌شدت قدیمی است (به‌عنوان مقایسه، خورشید جوان ما فقط ۴٫۶ میلیارد سال سن دارد)؛ اما سن ستاره را به خوبی در محدوده‌ی سن جهان قرار می‌دهد.

بررسی سن جهان

حط سیر جهان براساس بیگ بنگ

خط سیر جهان براساس نظریه بیگ بنگ و مدل تورم کیهانی.

از یک طرف، باند می‌گوید تلاش‌ها برای تعیین سن متوشالح دستاورد علمی شگفت‌انگیزی است که شواهد بسیار محکمی برای تصویر بیگ بنگ از جهان ارائه می‌دهد. او با نشان مشابهت‌ها بین سن جهان و سن این ستاره‌ی قدیمی نزدیک می‌افزاید مشکل موجود در رابطه با سن قدیمی‌ترین ستارگان شدت کمتری از دهه‌ی ۱۹۹۰ دارد؛ وقتی سن ستارگان به ۱۸ میلیارد سال یا در یک مورد ۲۰ میلیارد سال نزدیک می‌شد. به‌گفته‌ی باند، با درنظرگرفتن عدم قطعیت‌ها در اندازه‌گیری‌ها، سن‌ها اکنون مورد توافق هستند.

از طرف دیگر، متیوس باور دارد که مشکل هنوز حل نشده است. اخترشناسان در ژوئیه‌ی ۲۰۱۹ در کنفرانس بین‌المللی کیهان‌شناسان برتر در مؤسسه فیزیک نظری کاولی در سانتا باربارا کالیفرنیا، از اینکه مطالعات مختلف سن‌های متفاوتی را برای جهان پیشنهاد داده‌اند، سردرگم شده بودند. آن‌ها مشغول بررسی اندازه‌گیری‌ها از کهکشان‌های نسبتاً نزدیکی بودند که نشان می‌دادند جهان صدها میلیون سال جوان‌تر از سن تعیین‌شده به‌وسیله‌ی تابش زمینه کیهانی است.

‌براساس اندازه‌گیری‌های دقیق تلسکوپ فضایی پلانک اروپا از تابش کیهانی در سال ۲۰۱۳ برآورد شد که جهان ممکن است بسیار کمتر از ۱۳٫۸ میلیارد سال، فقط ۱۱٫۴ میلیارد سال سن داشته باشد. اگر واقعا چنین باشد، پس متوشالح یک بار دیگر قدیمی‌تر از جهان می‌شود؛ اما این برآوردهای مجدد چقدر دقیق هستند؟

یکی از افراد پشت این مطالعات، آدام ریس، اخترفیزیکدان برنده‌ی جایزه‌ی نوبل از مؤسسه علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور مریلند است. نتیجه‌گیری‌های پژوهش‌ها براساس ایده‌ی جهان درحال انبساط است؛ مفهومی که ادویل هابل، اخترشناس آمریکایی در سال ۱۹۲۹ نشان داد. این ایده اساس بیگ بنگ است؛ مدلی که بیان می‌کند زمانی وضعیت اولیه‌ای از چگالی داغ وجود داشت که منفجر و در گذر زمان منبسط شد. بیگ بنگ نقطه‌ی شروعی را نشان می‌دهد که باید قابل اندازه‌گیری باشد؛ اما براساس یافته‌های جدید، سرعت انبساط تقریباً ۱۰ درصد بالاتر از نرخ پیشنهادی پلانک است.

۵
از ۵
۴ مشارکت کننده

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش